ÇATI
Çatı, binanın yağmur, kar, rüzgar, sıcak ve soğuktan koruyan, tamamlayıcı bir parçasıdır. Çatısız bir bina veya binasız bir çatı düşünülemez.
Çatı, biçimi ve konstrüksiyonu binanın karşı karşıya kaldığı iç ve dış koşullar ile kullanıcı gereksinimlerinin optimizasyonunu sağlayacak şekilde tasarlanmalıdır. Tasarımcı bu optimizasyonu sağlayabilmek için Sistem Açılım Seviyesi (SAS) bakış açısından, çatının açılım seviyesindeki düzeyini belirlemek ve bu SAS’a göre sistemin tasarımını etkileyen ve uyulması zorunlu üst sistem verileri ile tasarımcının elindeki seçimsel nitelikli alt sistem verilerinin sentezini yapmak zorundadır. Çatı, binanın bir alt sistemi olduğundan öncelikle SAS’ta açılım seviyesi belirlenmelidir. Önce, SAS’ta çatının yeri belirlenir. Çatıyı etkileyen ve zorunlu olarak uyulması gereken tasarım verileri çatı açılım seviyesinin üzerinde kalan sistemlerdir.
Ülke, bölge ve kent açılım seviyeleri coğrafi ve iklimsel özellikler yönünden nasıl bir çatı yapılması gerektiğini belirler. Şu halde çatı, tasarım stratejisi olarak uyulması zorunlu nitelikteki üst sistem tasarım verileri ile tasarımcının seçimine bağlı alt sistem verilerinin optimum sentezi olarak ifade edilebilir.
ÇATI ÇEŞİTLERİ
Kullanım Şekline Göre Çatı Çeşitleri
Üzerinde Gezilebilen Çatılar : Bu çatılarda çatı üzeri teras, bahçe, açık ya da kapalı otopark olarak kullanılmak üzere tasarlanırlar.
Üzerinde Gezilemeyen Çatılar : Bu çatılar, düz ya da eğimli olabilecekleri gibi, yalnızca bakım ve onarım amacı ile üzerinde gezilebilir.
Yağış Suyunun Uzaklaştırılma Şekline Göre Çatı Çeşitleri
Dışa Akışlı Çatılar : Yağış suları çatının şekline nedeniyle çatının dışına doğru aktığından bu çatılara dışa akışlı çatılar denir.
İçe Akışlı Çatılar : Yağış suları çatının şekline nedeniyle çatının içine doğru aktığından bu çatılara içe akışlı çatılar denir.
Eğimine Göre Çatı Çeşitleri
Az Eğimli Çatılar : Eğimleri %0’dan %25’e kadar olan çatılar bu sınıfa girer.
Çok Eğimli Çatılar : Bu çeşit çatıların eğimi %25 ve daha büyük değerler alır.
Değişken Eğimli Çatılar : Bu tür çatılarda eğim değişkendir. Kubbe, tonoz ve kabuk gibi yüzeylerin eğimleri 0-90o arasında değişebildiğinden, bu tür yüzeyler bu gruba girerler.
Kaplama Malzemelerine Göre Çatı Çeşitleri
Kullanılacak örtü malzemesine göre çatıların sınıflandırılması, malzemenin türüne göre yapılır.
Kiremit kaplamalı, çimento esaslı donatılı levha kaplamalı, metal kaplamalı, bitüm kaplamalı, cam kaplamalı, polimer kaplamalı, doğal taş kaplamalı, bitkisel kaplamalı, toprak kaplamalı çatılar.
Biçimine Göre Çatı Çeşitleri
Çatılar biçimlerine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilirler.
Tek yüzeyli, beşik örtülü, kırma, mansard, kubbe, külah, şed, düz ya da az eğimli çatılar.
Çatı Arası Havasının Varlığına Göre Çatı Çeşitleri
Çatı Arası Havası Olan Çatılar : Bu tür çatılarda örtü ve koruyucu katmanlarla taşıyıcı sistem arasında bir hava tabakası bulunur.
Çatı Arası Havası Olmayan Çatılar : Bu tür çatılarda örtü ve koruyucu katmanlarla taşıyıcı sistem arasında bir hava tabakası mevcut değildir.
Taşıyıcılık Niteliğine Göre Çatı Çeşitleri
Oturtma çatılar, asma çatılar, karma çatılar olmak üzere üçe ayrılırlar.
ÇATI YALITIMI
Bina dış kabuk elemanı olarak çatının, maruz kaldığı iç ve dış ortam fiziksel koşullarının kontrolleri amacıyla yalıtım önemli bir parametredir. Yalıtılması gereken başlıca etmenler su/buhar, ısı ışık/radyasyon ve ses olarak sıralanabilir.
Çatı Su/ Buhar Yalıtımı Uygulamaları
Kar ve yağış sularının uzaklaştırılması, eğimli ve kaplama esaslı çatılarda çatının şekli yönünden önemli bir sorun oluşturmazken, eğimli olmayan teras çatılarda bu suların küçük eğimlerle su gideri noktalarına yönlendirilmesi şeklinde çözümlenir.
Bina iç hacminde oluşacak su buharı basıncı nedeniyle bu hacmi çevreleyen tüm yapı elemanlarından geçerek dışarı çıkmak isteyecektir. Bu su buharının uzaklaştırılması, çatı türlerine göre değişiklik gösterir.
Soğuk çatılarda iç hacimlerde oluşacak su buharı, varsa betonarme taşıyıcı döşemeyi, böyle bir döşeme yoksa hacmin tavanını katederek üstteki hava tabakasına ulaşacaktır. Su buharı burada bina çatısının kaplama kısmından ve özellikle kaplama esaslı örtü malzemelerinin( kiremit, metal kaplama vb.) aralıklarından doğrudan dış atmosfere çıkacaktır.
Ancak, sıcak çatıda yağış sularının aşağıya geçmesine engel olan su yalıtım katmanı su buharının dış ortama geçişini de engelleyeceğinden, özel bir önlem alınarak su buharının kolayca dışarı çıkması sağlanmalıdır.